Tekst: berina_harun

Trudnoća kod žena traje od 38 do 40 gestacionih nedjelja i dijeli se u prvi, drugi i treći trimestar. Danas se sve više razvoj ploda prati kroz gestacione nedjelje (slika). Stadijumi razvoja ploda su preembrionalni, embrionalni i fetalni. Preembrionalni stadijum obuhvata period od prvih 17 dana nakon oplođenja jajne ćelije. Veliki organski sistemi nastaju tokom embrionalnog razvoja koji traje od 18. do 56. dana, a potom se dalje sazrijevanje, razvoj i rast nastavljaju tokom stadijuma fetalnog razvoja (od 8. do 38. nedjelje).  


gestacione nedjelje po trimestrima

Mnogi ljekovi vrlo lako prolaze kroz placentu ili ulaze u cirkulaciju fetusa, barem u nekoj mjeri. Period trudnoće tokom kojeg dolazi do uzimanja lijeka može odrediti vjerovatnost, težinu ili karakteristike bilo kojeg neželjenog dejstva kod beba.   

Smatra se da se izlaganje ljekovima tokom preembrionalnog stadijuma odigrava po principu efekta “sve ili ništa”, dovodeći do smrti ili, pak, do potpunog oporavka i normalnog razvoja fetusa. Formiranje većine organskih sistema se događa u embrionalnoj fazi razvoja (izuzev CNS, oči, zubi, spoljašnje genitalije i uši) i završava se na kraju 10. gestacione nedjelje. Izlaganje ljekovima u ovom stadijumu najveći je rizik za teže porođajne defekte zbog uticaja na formiranje organa. Opšti je princip, da se, kada god je moguće, izbjegne ili smanji davanje svih ljekova u prvom trimestru.

U drugom i trećem trimestru organski sistemi nastavljaju da se razvijaju i postoji stalna sklonost nekom efektu lijeka. Jedan od primjera jeste oštećenje CNS-a pod dejstvom etanola. Upotreba nekih ljekova za terapiju povišenog krvnog pritiska (tzv. ACE-inhibitori) mogu dovesti do poremećaja bubrežne funkcije bebe. Zato se kod trudnica koje imaju povišen krvni pritisak može primjenjivati samo nekoliko ljekova za koje je pokazano da imaju povoljan bezbjednosni profil. Takođe, ljekovi koji se koriste u terapiji bola se ne preporučuju kod trudnica zbog velikog broja defekata koje mogu da izazovu kod fetusa. Jedini lijek koji se smatra bezbjednim za trudnice iz ove grupe je paracetamol (“Prije upotrebe pažljivo pročitati uputstvo o lijeku. O indikacijama, mjerama opreza i neželjenim dejstvima, posavjetujte se sa svojim ljekarom ili farmaceutom”). Kada su u pitanju bakterijske infekcije, ljekovi koje trudnica može da primjenjuje su antibiotici za koje je pokazano da imaju povoljan bezbjednosni profil.

Opšti stav kada je u pitanju primjena ljekova u trudnoći je sljedeći:

  • izbjegavati ljekove kada god je to moguće i najprije pokušati liječenje bez primjene ljekova
  • izbjegavati sve ljekove u prvom trimestru kada god je to moguće
  • ljekove treba davati u najnižoj mogućoj efikasnoj dozi i kroz što kraće vrijeme
  • odabrati ljekove koji imaju potvrđeno povoljan bezbjednosni profil i izbjegavati ljekove koji nisu bili znatnije uoptrebljavani kod trudnica.

Svi ljekovi prelaze u majčino mlijeko. Prenos ljekova u mlijeko gotovo uvijek se dešava pasivnom difuzijom. Nekoliko faktora će uticati na to u kojoj mjeri će ljekovi preko mlijeka dospjeti u krvotok dojenčeta, ali osnovno je fiziološka priroda mlijeka i fizičko-hemijska svojstva lijeka. Tako, na primjer, postoji mogućnost nastanka alergijskih reakcija kod dojenčadi čije su majke koristile antibiotike. Po svojoj prirodi, alergijske reakcije su nepredvidive i nezavisne od doze lijeka. I najmanja količina lijeka kojem je dojenče izloženo putem mlijeka može nositi znatan rizik.

Osim što utiču na dojenče, neki ljekovi mogu uticati i na laktaciju. Nepovoljan efekat na stvaranje mlijeka opisan je u slučaju samo nekoliko ljekova. Stvaranje mlijeka kontroliše hormon prolaktin. Najčešći hormonski ljekovi koji utiču na početne stadijume stvaranja mlijeka jesu estrogeni, koji se nalaze u mnogim kontraceptivnim pilulama (djeluju inhibitorno na receptore za koje se vezuje prolaktin). Iz tog razloga se daje prednost kontraceptivima koji isključivo sadrže progestagene u odnosu na miješane oralne kontraceptive. Lijek koji se koristi u terapiji povraćanja može da pojača stvaranje mlijeka.

Opšti stav kada je u pitanju primjena ljekova u toku dojenja je sličan onom koji se prijenjuje kada se ljekovi primjenjuju u trudnoći:

  • izbjegavati sve ljekove ako je to moguće
  • koristiti lijek s najpovoljnijim bezbjednosnim profilom
  • izbjegavati visoke doze ljekova i njihovo davanje prije dojenja, te dati prednost kratkotrajnom liječenju
  • kada god je moguće, dojenče treba biti nahranjeno prije doze lijeka ili lijek treba uzeti odmah nakon dojenja
  • ako su propisani ljekovi nespojivi s dojenjem, potrebno je izmazati se i mlijeko odstraniti.

#jasamcoolmama

#mismocoolmame